İdman Akademiyasının tələbələri ikinci dünya müharibəsində

1941-ci ildə ikinci dünya müharibəsinin başlanması bütün diqqət cəbhəyə yönəldi. Əli silah tutan hər kəs Vətənin müdafiəsinə qalxdı. "Hər şey cəbhə üçün, hər şey qələbə üçün" şüarı, eyni zamanda, idmançıların da şüarı oldu. Azərbaycan idmançıları kütləvi surətdə ordu sıralarına yollandılar. Bədən tərbiyəsi təşkilatlarının qarşısında duran başlıca vəzifə kütləvi hərbi-fiziki hazırlıq işini canlandırmaqdan ibarət idi. Bədən tərbiyəsi və idman işləri komitələri, həmkarlar ittifaqlarının könüllü idman cəmiyyətləri özlərinin ən bacarıqlı və təcrübəli mütəxəssislərini, təlimatçılarını, müəllimlərini və idmançı-fəallarını ümumi hərbi hazırlıq sistemində məşğələlərə rəhbərlik üçün səfərbərliyə almışdılar. Müharibənin ilk həftəsi ərzində respublikanın hərbi komissarlığına könüllü surətdə ordu sıralarına getmək haqqında 40 mindən çox ərizə daxil olmuşdu. 1941-1942-ci illərdə sə 150 mindən çox gənc səfərbərliyə alınmışdı. Onların xeyli hissəsini idmançılar təşkil edirdi. Məsələn, 1941-ci il iyunun 25-nə kimi Ağdaş rayonundan 250 nəfər, Nuxadan (Şəki) 200 nəfər bədən tərbiyəçisi könüllü olaraq ordu sıralarına yola düşmüşdü. Dövlətin gündəlik köməyi və nəzarəti sayəsində müharibənin ilk aylarında əlbəyaxa döyüş üzrə 395 nəfər təlimatçı, 120 nəfər müalicə bədən tərbiyəsi metodisti hazırlanmışdı. 10 min nəfərdən çox gənc döyüşçü çağırışçılara təlim verən kurslara cəlb olunmuşdu. 1941-ci ilin payızında respublikamızın müdafiə qabiliyyətini möhkəmlətmək üçün başlanan iş SSRİ Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Zaqafqaziyada hərbi vəziyyət elan olunması haqqında 1942-ci ilin sentyabrın 9-da verdiyi Fərmandan sonra daha da gücləndi. ÜİLKGİ MK-nın qərarı ilə 2 mart 1941-ci ildə bütün ölkədə iki həftəlik kütləvi yarış (gimnastika üzrə) keçirildi. Qeyd edək ki, Züleyxa Hacıyeva Moskva şəhərində sovet idmançılarının birinci antifaşist mitinqinin ilk iştirakçılarından olmuşdur.

Respublikanın əməkdar bədən tərbiyəsi və idman xadimləri Tofiq Abbasov, Həsən Qarayev, Ənvər Babayev, akrobat Hacıbaba Ağayev, Azərbaycan DBTİA-nın məzunu İ.İslamov, A.M.Əsgərov, güləşçi Baba Süleymanov, İbadulla Həsənov, Xandadaş Mədətov və başqalarının Böyük Vətən Müharibəsində böyük şücaəti olmuşdur. Məsələn, Əhməd Məmmədoğlu müharibədə ağır yaralanaraq əlil olduqdan sonra yenidən idmana qayıtmış və dünya rekordu müəyyənləşdirmişdir. Onun ayaq barmaqları 40 dərəcəli şaxtada donmuş, 6 ay hərbi xəstəxanada müalicə olunduqdan sonra Azərbaycana qayıtmış, əlil olmasına baxmayaraq, 1945-ci ildə 94 kiloqram ağırlıq qaldıraraq, yeni SSRİ rekordu qazanmışdı. Xandadaş Mədətov 1942-ci ildə könüllü olaraq müharibəyə getmiş, Azərbaycanın məşhur 416-cı Taqanroq diviziyasında kəşfiyyatçı kimi vuruşmuş və 3 dəfə ağır yaralanmışdı. Sağ budunda mərmi qəlpəsinin qalmasına baxmayaraq, o, ömrünün sonuna qədər idmandan ayrılmamışdır. 1946-cı ildən "Dinamo" cəmiyyətində əməkdar məşqçi Əfqan Səfərovun rəhbərliyi altında atletika bölməsində məşğul olmuşdu. Dövlət Bədən Tərbiyəsi İnstitutunun məzunu olan yüngül atlet Xandadaş Mədətov Kiyev şəhərində keçirilən uzununa tullanmaq yarışında SSRİ çempionatında I yerə layiq görülərək, SSRİ rekordunu (7 m 50 sm) təzələmişdi. İbadulla Həsənov 1944-cü ildə könüllü olaraq orduya getmiş və 1951-ci ildə qayıtmışdı. O, Almaniya, Ukrayna və Çində hərbi xidmətdə olmuşdur. İ.Həsənov orduda da atletika ilə məşğul olmuş və dəfələrlə 16 hərbi hissənin 800-1500 metr məsafələrə qaçış üzrə yarışlarında çempion adına layiq görülmüşdü. Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi İnstitutunun məzunu İ. İslamov kəşfiyyatda olarkən əlindən ağır yaralanmasına baxmayaraq, verilən tapşırığı yerinə yetirməyi bacarmışdı. Faşistlərin döyüş planlarının pozulmasında həmin institutun məzunu A.Əsgərovun da xidmətləri var. 1939-cu ildə Azərbaycan Dövlət Bədən Tərbiyəsi İnstitutunu bitirmiş, dəfələrlə Azərbaycan çempionu olmuş akrobat Hacıbaba Ağayev Böyük Vətən müharibəsinin ilk günlərindən SSRİ silahlı qüvvələri sıralarına çağırılmış və kəşfiyyat alayına göndərilmişdi. Hacıbaba Ağayev orduda özünü qorxmaz kəşfiyyatçı kimi göstərmiş, fiziki hazırlığı sayəsində düşmənin məğlub edilməsində özünəməxsus rolu olmuşdur. Basketbol üzrə əməkdar məşqçi, Azərbaycanın əməkdar bədən tərbiyəsi və idman xadimi Tofiq Abbasov ağır döyüşlərdə öz qüvvə və bacarığı sayəsində yaralı komandirini döyüş meydanından çıxararaq, onun həyatını xilas etmişdir. Azərbaycanın əməkdar bədən tərbiyəsi və idman xadimi Həsən Qarayev də vətən uğrunda döyüşlərdə əsil şücaət nümunələri göstərmişdir. Faşist işğalçılarına qarşı qəhrəmanlıqla vuruşan, komandanlığın döyüş tapşırıqlarını şərəflə yerinə yetirən 10 min nəfərdən çox Azərbaycan idmançısı və bədən tərbiyəçisi orden və medallarla təltif olundu. Respublikamızın məşhur idmançısı (futbolçu və voleybolçu Səlahəddin Kazımova Sovet İttifaqı Qəhrəmanı fəxri adı verildi. Digər qorxmaz idmançı döyüşçülər T.Abbasov, İ.Odinov, Ə.Babayev, M.Talıbov, K.Abdullayev, B.Süleymanov, İ.İslamov, H.Əsgərov, H.Ağayev, A.Ağalarov, İ.Aşumov, V.Maksimoviç, F.Hüseynov, A.Əsgərov, M.Kərimov, Ə.Məmmədoğlu, H.Qarayev, A.Ələkbərov, M.Hüseynzadə V.Sliva, D.Çelyadinov, A.Kozırev, V.Krivenko, A.Neçayev, A.Kryuçkov və s. orden və medallarla təltif olunmuşlar. Müharibə ölkəmizə təsirsiz ötüşməmişdi. Azərbaycan döyüş meydanı olmasa da, müharibə respublikamızın xalq təsərrüfatına xeyli ziyan vurmuş, maarif, bədən tərbiyəsi və idman sahəsində ağır vəziyyət yaranmışdı. Yüksək ixtisaslı idman mütəxəssislərinin bir çoxu idman sahəsindən uzaqlaşmışdı. Respublikamızın onlarla adlı-sanlı idmançılarından (A.Talıbov, A.Tağıyev, S.Cavadov, M.Allahverdiyev, A.Barışev, A.Kayurov, N.Kitasov R.Rəhimov, İ.Əsgərov, M.Cəfərov, B.Xankişiyev M.Abbasov, M.Ağayev və başqaları) Vətənin müdafiəsi uğrunda amansız döyüşlərdə həlak olmuşdur. Xalqımız öz fədakar övladlarının və Böyük Vətən Müharibəsində həlak olanların xatirəsini əziz tutur, qələbənin 76 illiyi ərəfəsində onları bir daha böyük ehtiramla yad edir.